Oznaczanie soli rozpuszczalnych w wodzie jest szczególnie ważne w okolicach półpustynnych, zwłaszcza jeśli prowadzi się nawadnianie. Spośród różnych składników jony chlorkowe i azotanowe nie podlegają wpływowi stosunku gleby do wody, ale stosunek ten jest ważny dla jonów węglanowych i dwuwęglanowych oraz wpływa ponadto na względne proporcje kationów na skutek zjawiska ich wymiany. Zatem konieczne jest przyjęcie pewnego umownego stosunku pomiędzy ciężarem gleby a objętością wody użytej do ekstrakcji. Do ekstrahowania soli rozpuszczalnych szeroko stosowany jest stosunek: 1 część gleby na 5 części wody.
Istnieją dwie metody nadające się do oznaczania całkowitej ilości soli rozpuszczalnych. W metodzie wagowej, zawiesinę gleby sączy się przez filtr świecowy Chamberlanda, a znaną część całości odparowuje do sucha i waży. Przy oznaczeniach prowadzonych na szeroką skalę, często używa się metody przewodnictwa . Przewodnictwo rozcieńczonych zawiesin zależy głównie od obecnych w roztworze jonów i tę właściwość wykorzystuje się dla ustalenia w przybliżeniu całkowitej ilości soli rozpuszczalnych w zawiesinie gleby. Przewodnictwo to mierzy się i porównuje z przewodnictwem wzorcowego chlorku potasu, mierzonym w tych samych warunkach. W ten sposób znosi się w znacznej mierze błędy wynikające z robienia pomiarów w różnych temperaturach, jeśli oczywiście zarówno zawiesina gleby, jak i chlorek potasu, poddawane są pomiarom w tej samej temperaturze. Ponieważ przewodnictwo zależy od temperatury, wielkości elektrod, odległości między nimi i kształtu ogniwa przewodzącego, zatem ze stosunku do przewodnictwa wzorcowego roztworu chlorku potasu, oznaczonego równocześnie, można uzyskać wyrażenie przewodnictwa zawiesiny gleby jako przewodnictwa właściwego, z dokładnością wystarczającą do wymaganych celów.
Pomiar przewodnictwa powinien być wykonany w ciągu kilku godzin od chwili sporządzenia zawiesiny, ponieważ pozostawienie jej do następnego dnia wywołuje, w wyniku działania mikroorganizmów, znaczne zmiany w tymże przewodnictwie. Proponowano traktować zwiększanie się przewodnictwa w czasie stania zawiesiny, jako miarę urodzajności gleby. Do sporządzania zawiesin należy używać kolb z twardego szkła, aby uniknąć rozpuszczania zasad ze szkła w czasie ich przyrządzania. Wszystkie zawiesiny należy przyrządzać przy użyciu wody destylowanej dobrej jakości, uprzednio przewietrzonej tak, aby była ona w równowadze z dwutlenkiem węgla w atmosferze.
Wartości, otrzymane metodą przewodnictwa, często przelicza się i wyraża jako całkowitą ilość soli rozpuszczalnych. Jeśli jednak nawet wartości przewodnictwa kalibruje się względem wartości otrzymanych metodą wagową, to i tak możliwe jest uzyskanie tylko danych przybliżonych, ponieważ przewodnictwo roztworów zależy od względnego składu obecnych w roztworze soli, to zaś zmienia się nieco w zależności od rodzaju gleby, nawet w grupie gleb z jednej miejscowości. Tym niemniej przewodnictwo zawiesiny gleby, sporządzonej w stosunku 1 : 5, jest wartością specyficzną, którą można dokładnie zmierzyć. Lepiej jest jednakże stosować wartość przewodnictwa jako taką, niż wyliczać z niej całkowitą ilość soli rozpuszczalnych, przyj mu- ji|c przy wyliczaniu zupełną korelację obu tych wartości. Chociaż. zwyczajowo przyjęło się operowanie określeniami reprezentującymi pewne materialne wartości, takie jak procent całkowitej ilości soli rozpuszczalnych, to jednak praktyczne zrozumienie przewodnictwa właściwego nastąpi szybko, jeśli ta wartość będzie ogólnie podawana. Ostatecznie przecież względne wartości skali pH są obecnie powszechnie zrozumiałe.
Jeśli przyjmie się zależność podaną na str. 50, a mianowicie, ze procent całkowitej ilości soli rozpuszczalnych odpowiada Iloczynowi: 375 X przewodnictwo właściwe zawiesiny gleby w stosunku 1 : 5, mierzone w temperaturze 20°, wówczas załączona skala zobrazuje przybliżoną zależność między dwoma szeregami wartości.
W przypadku, gdy gleba zawiera dużo gipsu, to w zawiesinie sporządzonej przy stosunku ?gleba : woda”, jak 1 : 5, nie przejdzie on całkowicie do roztworu. Jednak dla takich gleb wartość dla całkowitej ilości soli rozpuszczalnych czy to mierzona kon-duktometrycznie, czy też wagowo, jest bezwartościowa. Całkowite rozpuszczenie gipsu jest konieczne tylko przy oznaczaniu siarczanów rozpuszczalnych w wodzie, a w tym przypadku glebę ekstrahuje się przez wytrząsanie z rozcieńczonym kwasem solnym przed strąceniem z przesączu siarczanów w postaci siarczanu baru.

tagi: ekstrakcja, metoda przewodnictwa, nawadnianie, okolice półpustynne, Oznaczanie soli rozpuszczalnych