Współczynnik więdnięcia

L. J. Briggs i H. L. S h a n t z  określają jako współczynnik więdnięcia taką zawartość wody w glebie, wyrażoną w procentach suchej masy, przy której liście roślin rosnących na niej wykazują stały spadek zawartości wody w wyniku niedoboru jej w glebie. Przy takiej wilgotności gleby liście roślin więdną i nie mogą bez dodania wody do gleby odzyskać turgoru, nawet w atmosferze nasyconej parą wodną. Zwykle taką zawartość wody określa się jako współczynnik trwałego więdnięcia. Współczynnik ten odpowiada tej zawartości wody w glebie, przy której gleba nie może dostatecznie szybko dostarczyć wody rosnącej roślinie dla utrzymania turgoru i ta więdnie nieodwracalnie.
Zawartość wody, przy której większość roślin więdnie jest dla danej gleby w przybliżeniu ta sama. Dlatego współczynnik trwałego więdnięcia jest charakterystyczną cechą danej gleby i wyznacza dolną granicę zawartości wody, dostępnej dla roślin. Oznaczenie tego współczynnika oraz polowej pojemności wodnej pozwala na określenie całkowitej ilości wody dostępnej dla roślin, jaką zatrzymać może dana gleba.
Współczynnik więdnięcia, wyrażony w procentach, oznaczyć można metodą pośrednią lub bezpośrednią. O ile możności stosować należy metodę bezpośrednią, która jest prosta, chociaż w użyciu długotrwała i kłopotliwa. Dla otrzymania statystycznie wiarygodnych wyników należy zrobić cztery do pięciu powtórzeń. Czas, w którym rośliny osiągają stadium wzrostu odpowiedni do wykonania oznaczeń, wynosi około 6 tygodni. Rodzaj rośliny nie ma większego znaczenia, ponieważ większość roślin wyczerpuje wodę z danej gleby mniej więcej do tego samego poziomu. Jednak u pewnych roślin więdnięcie jest bardziej widoczne niż u innych i dlatego są one bardziej odpowiednie do tych oznaczeń. Słonecznik karłowy wykazuje bardzo wyraźne oznaki początkowego więdnięcia i stanowi dogodny materiał do doświadczeń. Roślinę tę stosowało już wielu badaczy przy oznaczeniach współczynnika więdnięcia i dlatego należy o ile możności nią się posługiwać. Rośliny doświadczalne mogą rosnąć w szczelnych puszkach blaszanych zamiast w nieprzepuszczalnych wazonach z glebą, pokrytą na powierzchni woskiem. Mały otwór w pokrywce, przez który przechodzi łodyga roślin, należy zatkać watą by zapobiec parowaniu. Aby uniknąć znacznych wahań temperatury trzeba chronić rosnącą roślinę przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych.
Dla uniknięcia nakładu pracy i czasu, związanego z bezpośrednim oznaczaniem współczynnika więdnięcia, L. J. B r i g g s i H. L. S h a n t z wprowadzili metodę oznaczania polegającą na podzieleniu współczynnika wilgotności przez 1,84. Jest to wartość otrzymana na podstawie licznych oznaczeń bezpośrednich, przeprowadzonych na wielu różnorodnych glebach. Jednakże wartość ta w żadnym razie nie jest stała . Stosunek współczynnika wilgotności do wyrażonego w procentach współczynnika więdnięcia waha się dla różnych typów gleb od 1,4—3,8. Przyjmowanie, że stosunek ten jest stałą wartością nie ma podstaw i prowadzi do zupełnie błędnych wyników. Dopuszczalne jest opieranie się na zależności między tymi dwoma współczynnikami przy szybkim określaniu współczynnika więdnięcia tylko dla gleb ściśle pokrewnych, przy czym wartość wyrażającą stosunek obu współczynników należy oznaczyć doświadczalnie dla kilku typowych gleb danej grupy.
Spośród wszystkich pośrednich metod oznaczania procentowego współczynnika więdnięcia najlepiej teoretycznie uzasadnione jest oznaczanie zawartości wody w glebie o pF 4,2 na podstawie pomiaru obniżenia punktu zamarzania. Metoda ta jest dogodna w pracy i pozwala na uniknięcie opóźnienia w otrzymaniu wyników, jak dzieje się to przy bezpośrednim oznaczaniu. Przy wilgotnościach gleby, zbliżonych do współczynnika więdnięcia, krzywa pF przebiega niemal prostoliniowo, dlatego też wystarcza oznaczenie punktu zamarzania przy dwóch różnych wilgotnościach wody w badanej glebie, dobranych tak, aby obniżenie temperatury zamarzania wynosiło 1—2°. Z oznaczeń tych oblicza się przez interpolację i ekstrapolację wilgotność odpowiadającą pH = 4,2 (lub obniżeniu punktu zamarzania o 1,26°). Uzyskana wartość stanowi procentowy współczynnik więdnięcia.
Metoda B oznaczania obniżenia punktu zamarzania jest dostatecznie dokładna, lecz stosując ją należy wprowadzać poprawkę 0,05 w skali pH, tzn. obliczać wilgotność dla pH = 4,25. Powyższe wielkości skali zostały wybrane przez J. V. B. da C o s t a jako średnie wartości doświadczalne, odpowiadające współczynnikowi więdnięcia na wielu różnorodnych glebach.
Metodę pośredniego oznaczania współczynnika więdnięcia na podstawie punktu zamarzania nie można stosować w przypadku gleb zawierających ponad 0,05% soli rozpuszczalnych, gdyż zmieniają one wartość pH odpowiadającą współczynnikowi więdnięcia. Obecność tych soli w glebie nie wpływa na wyniki otrzymane metodą bezpośrednią, chyba że występują one w ilości powodującej wyraźne zmiany patologiczne w roślinach doświadczalnych.

tagi: , , , ,